Thiếu kiến thức

Căn cứ vào Luật Dạy nghề cũng như những quy định khác liên quan đến dạy nghề thì không hề có môn học, hoặc tiết học liên quan đến những vấn đề thuộc 3 trong 5 tiêu chí đánh giá và nhận biết văn hóa nghề, đó là: thái độ hành nghề; đạo đức nghề và khả năng thích ứng với môi trường nghề. Thái độ và đạo đức nghề thì đã rõ còn môi trường nghề chính là điều kiện, hoàn cảnh hành nghề bao gồm thể chế, chính sách, bầu không khí DN, quan hệ với người lãnh đạo và rộng hơn là tổ chức xã hội.

Do không chú trọng việc giáo dục văn hóa nghề cho người lao động khiến họ thiếu kiến thức để nhận biết, không có khả năng xây dựng và thích nghi với môi trường văn hóa nghề (văn hóa DN), vì thế sẽ xảy ra 2 khả năng: người lao động phải theo môi trường văn hóa DN do giới chủ tạo ra, hoặc người lao động sẽ có phản ứng không hay đến chính môi trường đó. Điều này dễ dẫn đến ảnh hưởng xấu cho cả hai bên là người lao động và người sử dụng lao động. Đây cũng chính là một trong những nguyên nhân dẫn đến nhiều cuộc đình công tự phát nổ ra hiện nay.

Đổi mới tư duy

Người lao động nói chung, lao động làng nghề nói riêng, phần lớn xuất thân từ nông thôn (hiện nay chiếm 70%) bị ảnh hưởng văn hóa nông nghiệp đến mức thành căn tính nông dân. Theo cố GS. Trần Quốc Vượng thì “căn tính này là kết quả của 3 hằng số cơ bản của văn hóa truyền thống Việt Nam đó là: nông thôn, nông nghiệp và nông dân”

Cách tổ chức đời sống xã hội truyền thống này mang nặng tính làng xã và tính tự trị, nó chính là sản phẩm của văn hóa nông nghiệp tạo nên. Mặt khác, trong suốt thời gian dài của chiến tranh, việc dạy nghề, chủ yếu phục vụ kịp thời cho tiền tuyến. Những tiêu chuẩn và yêu cầu tối thiểu về thời gian học cũng như nội dung học đều có thể bị giản lược tối đa. Môi trường đào tạo cũng như môi trường nghề không còn duy trì ở mức cần thiết tối thiểu, đồng thời các yếu tố khác có liên quan đến hành nghề như luật pháp, kỷ cương, đạo đức, tác phong... đều bị biến dạng do ảnh hưởng của tâm lý thời chiến. Trong đó biểu hiện theo 2 xu hướng lớn, đó là: Tính dựa dẫm, theo đó, mọi suy nghĩ, hành động luôn luôn trông chờ, ỷ lại vào xã hội, cộng đồng, Nhà nước, cá nhân không chịu trách nhiệm gì và cũng không có ý nghĩa gì; Tính bình quân chủ nghĩa: mọi thứ đều bị cào bằng.

Khi nền kinh tế chuyển đổi sang cơ chế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa và chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp, nông thôn sang hướng CNH, HĐH, cộng với nhu cầu hội nhập thì việc phải làm đầu tiên đó là đổi mới tư duy nhận thức của con người. Tư duy nhận thức luôn có trước tư duy hành động. Phát triển nguồn nhân lực phù hợp với yêu cầu mới chính là thay đổi nhận thức của con người nói chung và người lao động nghề nói riêng.

Một số giải pháp

Để giúp lao động nghề vượt qua được những yếu kém, vươn lên làm chủ văn hóa nghề trong thời gian tới cần tập trung thực hiện đồng bộ một số giải pháp cơ bản sau:

• Một là, nâng cao trách nhiệm của các cơ quan quản lý trong việc xây dựng chủ trương, đường lối, chính sách, đối với dạy và học nghề, cả về nội dung và hình thức. Đặc biệt, phải bổ sung môn văn hóa nghề vào nội dung giảng dạy ở các cơ sở dạy nghề, trường nghề. Môn văn hóa nghề phải trở thành môn học bắt buộc và là môn quyết định đối với đầu ra của người học nghề. Nội dung chương trình môn học cần được cụ thể hóa trong các văn bản pháp lý. Trong Bộ luật Lao động cũng cần thể chế hóa việc áp dụng nội dung văn hóa nghề.

• Hai là, nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên các cơ sở dạy nghề về văn hóa nghề, coi đây là tiêu chí quan trọng đánh giá chất lượng đào tạo tại cơ sở mình. Các cơ sở dạy nghề cần phối hợp với các cơ quan chuyên môn biên soạn nội dung chương trình môn học văn hóa nghề phù hợp với đặc thù của ngành học.

• Ba là, nâng cao nhận thức của người sử dụng lao động trong việc tiếp nhận và tuyển chọn lao động có văn hóa nghề phù hợp. Các tổ chức kinh tế có sử dụng lao động phải chủ động yêu cầu người lao động nghề xuất trình chứng chỉ “Văn hóa nghề” trước khi ký hợp đồng sử dụng lao động.

• Bốn là, cung cấp thông tin đầy đủ về văn hóa nghề cho người lao động giúp họ ý thức được rằng, nếu không được trang bị văn hóa nghề - sẽ không được chấp nhận vào làm nghề ở bất cứ tổ chức nào.

• Năm là, tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến nâng cao nhận thức văn hóa nghề trên các phương tiện thông tin đại chúng. Tất cả những nội dung trên đây phải được các cơ quan thông tin đại chúng truyền đạt nhiều lần cho các đối tượng như một cuộc vận động mang tính toàn xã hội.