Do thiếu thông tin và nhận thức sai nên nhiều thí sinh đã chọn sai ngành nghề. Kết quả điều tra xã hội học của một nhóm nghiên cứu thuộc ĐHQGTPHCM đối với đông đảo sinh viên (SV) các trường ĐH cho thấy có 45% SV đang học năm thứ nhất và năm thứ 3 đang do dự hoặc không muốn gắn bó với ngành nghề mình đang theo.

 Hồi ấy, với tâm lý “nhất y” nên Thành khăng khăng thi y khoa. Anh dự thi liên tục 5 năm liền vào trường ĐH Y- Dược TPHCM nhưng… vẫn rớt. Ngành Y quá khó, vì 24- 25 điểm (trung bình mỗi môn 8 điểm) vẫn không hy vọng. Trường kỳ …thất bại, Thành mới chấp nhận vào học ngành Sinh học trường ĐH KHTN. Học nhưng Thành không thấy�đam mê. Vậy là sau 2 năm, anh buộc phải bỏ cuộc vì số tín chỉ “mắc nợ” vượt ngưỡng cho phép. Thất chí, anh từng sống bê tha một thời gian rồi mới tập tành làm nghề đại lý bảo hiểm, nhân viên bán hàng đa cấp… để kiếm tiền. Thất bại trong việc kiếm tiền, anh quay sang nghề bỏ mối hàng rong.

Quang từng là một HS giỏi cấp tỉnh nên anh nhất định thi vào ngành “danh giá” nhất của một trường “danh giá”. Và, anh đã đỗ á khoa vào ngành công nghệ thông tin của một trường ĐH lớn. Nhưng rồi Quang không tìm thấy sự hứng thú với ngành học này. Hậu quả là sau 5 năm học, Quang không thể ra trường. Cũng may là trong những năm theo học kỹ thuật Quang lại mê và đọc rất nhiều sách kinh tế và anh đã thành công bước đầu trong lĩnh vực này.

Trường hợp khác là Tân. Bố mẹ Tân đã hướng anh thi vào ngành xã hội học. Tân miễn cưỡng theo sự sắp đặt của bố mẹ. Đúng với sự tính toán của bố mẹ, Tân đậu ĐH ngay ở lần thi đầu tiên và học một lèo cho đến khi tốt nghiệp. Nhưng sau ngày ra trường, thay vì hớn hở đi tìm việc như bạn bè thì Tân lại rơi vào tâm trạng ủ ê. Hơn ai hết, anh biết mình không có tố chất để làm những công việc liên quan đến ngành xã hội học. Anh đăng ký học một vài khóa họa viên kiến trúc và cảm thấy phát huy tốt với nghề này. Vậy là anh quyết định bỏ nghề đã học để theo đuổi nghề họa viên.

Ông Nguyễn Đăng Lập- chuyên viên tư vấn hướng nghiệp tại Trung tâm Tư vấn học đường- Hội Tâm lý TPHCM (32C Trương Định Q.3- TPHCM) cho biết, có không ít SV  tốt nghiệp ĐH, CĐ nhưng vẫn đến làm trắc nghiệm hướng nghiệp để chọn lại ngành nghề, và không ít, học sinh thi ĐH rớt do chọn ngành thi sai. Theo dõi qua nhiều năm, ông ghi nhận có 4 nhóm thí sinh thi rớt ĐH như sau:

-Nhóm 1 bao gồm những em không may mắn, thi đạt kết quả cao nhưng vẫn chưa đủ điểm đậu vào ngành, các trường đã thi.

-Nhóm 2 bao gồm những HS được xếp học lực loại giỏi ở bậc PT, các em đã chọn thi vào các trường các ngành có điểm chuẩn cao, nhưng thực tế năng lực của các em không tương xứng. Trắc nghiệm hướng nghiệp đối với những HS này cho thấy: các em chỉ là những HS chăm ngoan, năng lực ghi nhớ và tái hiện khá, nhưng những năng lực cao cấp như tư duy logic, tưởng tượng sáng tạo thì ít được rèn luyện. Trong kỳ tuyển sinh vào ĐH Kinh tế năm 2005 có 31% HS loại giỏi ở PT không trúng tuyển, 1/3 số thí sinh này có điểm thi dưới điểm sàn. Cá biệt có một thí sinh có tổng điểm thi 3 môn là…1 điểm.

-Nhóm 3 bao gồm các em có kết quả quá thấp vì chọn ngành nghề quá sai với năng lực.

-Nhóm 4 là những HS không đủ điểm chuẩn vào ngành đã chọn nhưng đủ điểm sàn vào ĐH. Nếu vào học ĐH, những em này phải rất nỗ lực.

Còn theo khảo sát của TS Lê Thị Thanh Mai- Phó Ban Đào tạo ĐHQGTPHCM, chỉ có 50% sinh viên trúng tuyển NV2 và đang học ĐH năm thứ nhất tự nhận là đã chọn được nghề phù hợp với sở thích (tỉ lệ này ở những sinh viên trúng tuyển NV1 là 70%). Khảo sát tại 3 trường THTP ở TPHCM, tỉnh Bình Phước và tỉnh Bình Thuận cho thấy có 40- 47% HS lớp 12 biết những thông tin về các trường ĐH, 23- 38% biết về các ngành tuyển sinh tại các trường ĐH, số còn lại biết rất ít hoặc không biết gì.

Thực tế vừa nêu là rất đáng lo ngại, bởi nếu không có tình cảm gắn bó với ngành nghề theo học thì người học sẽ không có khao khát vươn lên, không có nhiệt tình để dốc tâm dốc sức cho nghề nghiệp của mình; sở trường, năng lực chẳng những không được phát huy mà còn bị cùn mòn; người phải “sống chung với nghề mình không yêu thích” đôi khi còn cảm thấy đau khổ cả đời.

*Thạc sĩ Nguyễn Tòan- Hiệu trưởng trường Trung học Kỹ thuật Nghiệp vụ Thủ Đức:

Có nhiều xu hướng chọn ngành nghề ở thí sinh, nhưng điển hình là 4 xu hướng sau: chọn ngành nghề “dễ kiếm việc, kiếm tiền”, chọn ngành “thời thượng”, chọn ngành “theo áp lực của cha mẹ” và cuối cùng là chọn “cho có”. Cả 4 kiểu chọn ngành nghề này đều phiến diện và sai lầm, bởi không có ngành nghề nào hơn ngành nghề nào, cơ hội nghề nghiệp là như nhau. Quan trọng là người ta có đáp ứng được với những yêu cầu của nghề và yêu cầu của người sử dụng! Điều đó được chứng minh là có không ít người tốt nghiệp ĐH nhưng không kiếm được việc làm, học ngành này nhưng phải làm ngành khác, học ĐH nhưng làm việc của một nhân viên trung cấp. Lại cũng có không ít người chỉ học thợ tiện, thợ hàn, trồng hoa, trồng nấm, nuôi heo… nhưng vẫn trở thành giàu có!

Được sự tài trợ của Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM, TS Thanh Mai đã cùng với TS Hồ Thiệu Hùng cho ra đời “Website định hướng chọn ngành, trường ĐH, CĐ để dự thi phù hợp với sở thích và năng lực” (http://www.tut.edu.vn/huongnghiep/frame.html). Thí sinh dễ dàng tìm được các trường, các ngành và đầy đủ thông tin liên quan đồng thời tự trắc nghiệm được sở thích, năng lực và đánh giá năng lực của mình để tìm ra trường và ngành phù hợp nhất, khối thi nổi trội nhất với mình.